Toen ik tien jaar geleden met Zinnovia begon, heb ik jarenlang geprobeerd om senioren te stimuleren om zich voor te bereiden op hun toekomst. Ik deed dit vanuit de overtuiging dat er in onze samenleving geen cultuur van bewust ouder worden is en dat een gebrek aan voorbereiding kan leiden tot het verlies van regie over het eigen leven of verbinding met de samenleving.
Van regelen naar verbeelden
Gaandeweg ontdekte ik dat een praktische aanpak – mensen laten nadenken over wat ze moeten regelen of voorbereiden – niet genoeg was. Veel mensen herkenden zichzelf niet in “de doelgroep” en voelden zich niet aangesproken. Ik begon te zien dat het niet alleen gaat om wat je regelt voor later, maar vooral om de aannames en beelden die we hebben van ouder worden en de toekomst.
“We don’t see things as they are, we see them as we are.” – Anaïs Nin
Het werd mij ook duidelijk dat het niet alleen een kwestie is van betere of slimmere manieren om mensen uit te nodigen om over de toekomst na te denken, maar dat we ook de gewoonte in zorg en welzijn moeten doorbreken om vooral naar het individu te kijken en daarop te focussen.
De kracht van context
Door mijn werk, onder andere met de methodieken Samenkracht en Studio BRUIS – methodieken om beweging te brengen in groepen – heb ik geleerd hoe belangrijk context is. Zoals Nora Bateson zo mooi zegt: mensen bestaan niet los van hun context. Kracht zit niet alleen in het individu, maar is verweven met economie, politieke en maatschappelijke structuren, familie, relaties, cultuur, beeldvorming en nog veel meer. En als je dat ziet, ga je anders communiceren met senioren. Niet meer vanuit angst en controle, maar vanuit samen leren en nieuwe betekenis vinden in prettig oud worden.
Deze andere manier van kijken en communiceren passen we nu ook toe in het Europese project waarin we samenwerken met partners uit België en Nederland.
“We are not separate from the contexts we live in, but living expressions of them.” – Nora Bateson
Europees project | Toekomstdenk methodieken ontwikkelen
We hebben het afgelopen jaar onderzocht hoe we Toekomstdenk-methodieken (Futures Literacy) kunnen inzetten om met senioren in gesprek te gaan over hun toekomst. Toekomstdenken is een oefening in verbeelding, maar ook in luisteren naar wat er al in beweging is en welke aannames, beelden en contexten meespelen. Het gaat ook om het zichtbaar maken van die (nog niet) niet-zichtbare lagen en relaties. Wat daaruit is ontstaan is meer dan een methodiek om senioren te laten nadenken over hun individuele toekomst.
Enerzijds hebben we verschillende methodieken ontwikkeld en uitgetest waarin het versterken van toekomstbewustzijn- en denken centraal staan. Zelf heb ik met de Nederlandse partners een workshop ontwikkeld voor senioren waarin gezamenlijke verkenning, samen leren en betekenis geven aan de toekomst van ouder worden centraal staan. Deze werkvormen kunnen ook op andere plekken worden ingezet, en vormen een mooi startpunt voor professionals die met een groep ouderen willen werken aan toekomstbewustzijn en samen in actie komen. Maar dit is slechts een van de manieren om anders in gesprek te gaan met senioren, en bovendien vraagt Toekomstdenken ook iets van de professionals die met en voor ouderen willen werken.
Meer dan een methodiek alleen
Anderzijds ontwikkelen we op dit moment daarom ook een design tool voor leeractiviteiten rond toekomstbewustzijn- en denken met ouderen. Dit maakt het voor andere organisaties en professionals eenvoudiger om zelf met deze manier van werken aan de slag te gaan.
Een beweging voor de toekomst
Ons doel is dat toekomstdenken niet iets eenmaligs is. Zelf zie ik mogelijkheden om dit te verbinden met onze Samenkracht projecten. Daarnaast kunnen belangenorganisaties voor ouderen dit inzetten om met hun leden in gesprek te gaan en beweging in gang te zetten. Ook kan Toekomstdenken een waardevolle aanvulling zijn op bestaande voorlichting van ouderen, ‘Praat vandaag over morgen’ of Senioren zelf aan zet’-trajecten, juist om het gesprek uit het individuele te halen en te verkennen wat de mogelijkheden zijn om samen de positie van senioren te verbeteren.