Plannen en projecten kunnen ondersteunen, maar een vitale gemeenschap ontstaat in het samenspel van mensen.
Stel je voor: een aantal beroepskrachten uit wonen, welzijn en zorg wil samen met bewoners van een seniorenflat werken aan een fijne leefomgeving om prettig ouder te worden.
Je bent erbij, in die eerste gesprekken tussen die beroepskrachten, en ziet hoe de aandacht al snel uitgaat naar losse onderdelen die verbeterd kunnen worden. Misschien is de bewonerscommissie uiteengevallen, voelen mensen zich eenzaam of is er weinig levendigheid in de gezamenlijke ruimte. Er worden plannen gemaakt: een activiteitenprogramma, een nieuwe bewonerscommissie, een project om meer leven in de brouwerij te brengen. Plannen die met de beste bedoelingen worden ontwikkeld en uitgevoerd, en waarvan het gewenste resultaat is dat bewoners gaan meedoen, zich betrokken voelen en zelf ook initiatief nemen. En ja, in het begin lukt het best aardig. Er ontstaat wat reuring, enkele bewoners worden enthousiast en er gebeurt iets.
Maar na een tijdje merk je dat het enthousiasme wegebt. Het wordt stiller. De energie die er even was, lijkt weer te verdwijnen. En dan dringt het besef door: het gaat niet om de losse acties, niet om de plannen, niet om de vaardigheden van de afzonderlijke bewoners en ook niet per se om wat beroepskrachten bedenken of uitvoeren.
Het gaat om de relaties
Om wie luistert naar wie. Om wie bepaalt. Om hoe er wordt omgegaan met verschil van mening. Voelen bewoners zich een gelijkwaardige gesprekspartner? Voelt iedereen zich gezien? De vitale gemeenschap waar je op hoopt, ontstaat alleen als je aandacht hebt voor deze relaties: tussen bewoners onderling, tussen bewoners en hun omgeving, en tussen bewoners en beroepskrachten.
Het vraagt om een sfeer waarin mensen zich uitgenodigd voelen om mee te doen, om samen te ontdekken, om samen betekenis te geven aan het ouder worden en de omgeving die daarbij past.
Relaties zijn communicatie
En dan ga je met andere ogen kijken naar wat er gebeurt in de communicatie en de patronen die dan zichtbaar worden. Hoe gaan beroepskrachten en bewoners met elkaar in gesprek? Hoe gaan bewoners onderling met elkaar in gesprek? Wat wordt er gezegd, of juist niet gezegd? Wat is er mogelijk om tegen elkaar te zeggen? Je ziet dat er grenzen zijn: wie neemt het woord, wie zwijgt, welke onderwerpen mogen wel of niet besproken worden? Die grenzen houden bestaande patronen en rollen in stand.
Je merkt bijvoorbeeld dat een bewoner geen initiatief durft te nemen, omdat ze bang is dat ze dan te maken krijgen met die ene actieve vrijwilliger die de dienst uitmaakt. Je ziet een beroepskracht die haar onzekerheid over de volgende stap niet hardop durft uit te spreken, omdat ze vastzit in de rol van ‘expert’. Of een beroepskracht die vasthoudt aan zijn eigen plan, omdat de organisatie hem het gevoel geeft dat dáár zijn verantwoording ligt.
Plannen helpen, maar zijn niet genoeg
En ondertussen merk je dat het tellen van het aantal bewoners dat op een activiteit afkomt, of het aantal ontmoetingsmomenten dat is georganiseerd, weinig zegt over wat er écht leeft in de gemeenschap. Je begrijpt de intenties van je collega’s en managers: ja, plannen en acties zijn nodig. Natuurlijk kunnen activiteiten, commissies en ontmoetingen veel betekenen voor de sfeer en samenhang in een woongemeenschap. En veel beroepskrachten en bewoners zetten zich daar met hart en ziel voor in.
Maar toch mis je iets. Er wordt van alles georganiseerd, maar het voelt vaak als trekken en duwen. Er ontstaat niet vanzelf een gemeenschap. Die verbondenheid, dat mensen elkaar echt weten te vinden en er voor elkaar willen zijn, dat komt niet zomaar uit de plannen en activiteiten voort.
Wat Samenkracht toevoegt, is die verdieping
We ondersteunen de beweging waarin plannen en acties niet op zichzelf staan, maar geworteld zijn in sterke relaties. Want juist dan krijgen ze duurzame betekenis en dragen ze echt bij aan een fijne leefomgeving. We weten ook dat dit tijd vraagt, en dat die tijd er niet altijd lijkt te zijn. Maar keer op keer blijkt: investeren in relaties bespaart op de lange termijn juist tijd en energie, omdat je plannen maakt die echt gedragen worden.
Het begint bij samen leren, ontdekken en betekenis geven. Betrek bewoners bij alles, niet alleen bij het vooronderzoek en daarna de uitvoering, maar juist ook bij het bedenken en zoeken naar het vormgeven wat nodig is. Want een vitale woongemeenschap is geen project dat je maakt of organiseert. Het ontstaat in de verbindingen tussen mensen, in het proces van samen zijn en samen leren.
Dat is waar Samenkracht voor staat: het versterken van relaties, aandacht voor gelijkwaardigheid, voor wat er mogelijk is om te communiceren, en het proces waarin bewoners en professionals samen stappen zetten.
Meer weten?
Sparren over hoe dit in jouw complex of jouw rol vorm kan krijgen? Ik ga graag het gesprek aan. Of lees kijk naar een voorbeeld project op zinnovia.nl: Samenkracht in de Lozerlaan – Zinnovia – Werken aan vitale gemeenschappen